Czy dziecko może odpowiadać za długi czynszowe lokalu, w którym mieszka z rodzicami? Z wyroku Sądu Najwyższego z 26 listopada 2024 r. (II NSNc 510/23) wynika jednoznacznie: małoletni nie ponosi odpowiedzialności za zaległości czynszowe, nawet jeśli faktycznie mieszkał z najemcą. To ważne orzeczenie dla rodzin, które zmagają się z roszczeniami dotyczącymi zadłużonych lokali mieszkalnych.
Sprawa: najem, zaległy czynsz i osoba niepełnoletnia
Spółka zarządzająca lokalami („P.” sp. z o.o.) pozwała dwie osoby – B.G. oraz R.G. – o zapłatę zaległego czynszu w wysokości ponad 6800 zł. Chodziło o zaległości z tytułu użytkowania lokalu mieszkalnego. Początkowo sąd uwzględnił pozew w całości i zasądził kwotę solidarnie od obu pozwanych. Jednak później Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) złożył skargę nadzwyczajną w zakresie dotyczącym R.G., który przez 19 miesięcy objętych pozwem był jeszcze osobą małoletnią.
Rzecznik wskazał, że małoletni nie może odpowiadać za dług wynikający z korzystania z lokalu, nawet jeśli faktycznie w nim mieszkał. Odpowiedzialność solidarna z najemcą dotyczy tylko osób pełnoletnich, o czym wyraźnie mówi Kodeks cywilny.
Co orzekł Sąd Najwyższy?
Sąd Najwyższy przyznał rację Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Uznał, że zasądzenie od osoby niepełnoletniej odpowiedzialności za czynsz naruszyło zarówno prawo cywilne, jak i konstytucyjne gwarancje ochrony praw dziecka. SN zwrócił uwagę, że art. 688(1) § 1 Kodeksu cywilnego mówi jasno: za zapłatę czynszu i innych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą osoby pełnoletnie stale zamieszkujące lokal – z wyjątkiem tych pełnoletnich dzieci, które pozostają na utrzymaniu najemcy i nie są w stanie samodzielnie się utrzymać.
Zatem warunkiem koniecznym dla przypisania odpowiedzialności solidarnej jest pełnoletność osoby zamieszkującej. Sąd, który wydaje wyrok, musi tę kwestię dokładnie ustalić. Tymczasem w tej sprawie sąd rejonowy nie sprawdził wieku pozwanego R.G. i wydał wyrok na podstawie formalnego uznania roszczenia, co było poważnym błędem.
Błąd sądu rejonowego
Sąd pierwszej instancji popełnił dwa błędy:
- Procesowy – poprzestał na formalnym uznaniu powództwa przez stronę, nie badając okoliczności faktycznych (czyli wieku pozwanego).
- Materialny – nieprawidłowo zastosował przepis art. 688(1) § 1 KC, uznając, że odpowiedzialność dotyczy również osoby, która w czasie powstania zobowiązania była niepełnoletnia.
Sąd Najwyższy wskazał, że sąd niższej instancji powinien zweryfikować wszystkie istotne okoliczności sprawy – a wiek pozwanego jest jedną z kluczowych. Nawet jeśli pozwany formalnie uznał roszczenie, sąd musi badać jego zgodność z prawem (art. 213 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).
Ochrona dziecka w prawie
Orzeczenie SN odwołuje się również do przepisów konstytucyjnych, w szczególności do art. 72 ust. 1 Konstytucji RP, który mówi o szczególnej ochronie praw dziecka. Sąd powinien stosować wszystkie przepisy – również kodeksowe – w taki sposób, by zapewnić maksymalną ochronę interesów małoletnich.
W sprawach o odpowiedzialność za zobowiązania majątkowe (np. długi czynszowe) oznacza to, że sędziowie mają obowiązek:
- ustalać wiek pozwanych z urzędu,
- sprawdzać, czy osoba zamieszkująca z najemcą była w czasie powstania długu pełnoletnia,
- badać, czy uznanie długu przez stronę ma rzeczywiste podstawy prawne.
Co dalej z takim wyrokiem?
Ponieważ od uprawomocnienia się pierwotnego wyroku minęło ponad 5 lat, SN nie uchylił go, ale wydał tzw. orzeczenie deklaratoryjne – stwierdził, że wyrok został wydany z naruszeniem prawa. Takie rozstrzygnięcie nie zmienia automatycznie sytuacji prawnej R.G., ale otwiera mu drogę do dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa.
Jeśli poniósł rzeczywistą szkodę (np. zapłacił dług, którego nie powinien), może wystąpić z pozwem o odszkodowanie na podstawie art. 417(1) § 2 Kodeksu cywilnego.
Co to oznacza w praktyce?
- Małoletni nie odpowiada za czynsz – jeśli dziecko mieszka w wynajmowanym lokalu z rodzicami lub opiekunami, to nie ponosi odpowiedzialności za zaległości czynszowe.
- Sąd musi badać wiek lokatorów – przed zasądzeniem długu solidarnie od osoby zamieszkującej lokal, sąd powinien sprawdzić, czy osoba ta miała ukończone 18 lat.
- Formalne uznanie długu nie wystarczy – jeśli uznanie roszczenia jest sprzeczne z prawem, sąd nie może na tej podstawie orzekać.
Wskazówki dla rodzin i lokatorów
Jeśli mieszkasz z dzieckiem w wynajmowanym lokalu:
- Sprawdź, czy otrzymane wezwanie do zapłaty lub pozew nie obejmuje również małoletnich.
- W razie wątpliwości, skontaktuj się z prawnikiem, który pomoże ustalić, czy odpowiedzialność została przypisana zgodnie z prawem.
- Pamiętaj, że solidarna odpowiedzialność nie działa automatycznie – musi być oparta na wyraźnych przesłankach, takich jak wiek i status prawny.
Potrzebujesz porady?
Jeśli chcesz ustalić swoje prawa jako lokator lub masz problem z bezpodstawnym roszczeniem czynszowym wobec członka rodziny, skontaktuj się z nami. Nasza kancelaria adwokacka w Łodzi prowadzi sprawy z zakresu prawa cywilnego i mieszkaniowego. Doświadczony adwokat Łódź doradzi Ci, jak skutecznie chronić interesy rodziny i nie ponosić odpowiedzialności za nieswoje zobowiązania.
Pamiętaj, że ochrona praw dziecka to nie tylko obowiązek państwa, ale także odpowiedzialność każdego z nas. Nie pozwól, by Twoje dziecko zostało niesłusznie obciążone cudzym długiem – reaguj na czas i szukaj wsparcia u specjalistów.